KIRMIZI PAZARTESİ

KIRMIZI PAZARTESİ

Kolombiyalı Nobel ödüllü yazar Gabriel Garcia Marquez’in 1981 yılında yayımladığı Kırmızı Pazartesi, okuyucusunu daha ilk satırdan gerilimin ortasına sürüklüyor. Roman; suçun, kaderin, toplumun suskunluğunun ve yazgının kaçınılmazlığı üzerine etkileyici bir yapı sunuyor. “Kırmızı Pazartesi” romanı, herkesin işleneceğini bildiği ama kimsenin engellemediği bir namus cinayetini anlatır. Kitabın ana kahramanı Santiago Nasar, Vicario kardeşler tarafından öldürülecektir. Olay, Angela Vicario’nun evlendiği gece bakire olmadığını anlayıp kocasının onu baba evine göndermesi ve Santiago’yu suçlamasıyla başlar. İkiz kardeşler aile şerefini kurtarmak için cinayeti planlar. Cinayeti herkes bilmesine rağmen kasaba halkının pasifliği ve kaderciliği yüzünden genç adam vahşice katledilir. Olay örgüsü, toplumsal namus anlayışının ve halkın ortak vurdumduymazlığının eleştirisi üzerine kuruludur.

Kitaptaki olayların kronolojik özeti temel olarak şu şekildedir: Zengin bir adam olan Bayardo San Roman ile Angela Vicario görkemli bir şekilde evlenir. Ancak düğün gecesinde Angela’nın bakire olmadığı ortaya çıkar. Bayardo, kızı sabahın ilk ışıklarında ailesinin evine geri bırakır. Baskı gören Angela Vicario, namusunu kirlettiği iddia edilen kişinin Santiago Nasar olduğunu söyler. Angela’nın ikiz kardeşleri Pedro ve Pablo Vicario, aile onurunu temizlemek için Santiago’yu öldürmeye karar verirler. Kardeşler, niyetlerini kasaptaki bıçakları bilerken ve her yerde bu konudan bahsederken gizli tutmazlar. Kasabadaki herkes cinayetin işleneceğini bilir. Ancak birçoğu ikizlerin blöf yaptığını düşünür, bir kısmı korkudan müdahale etmez, bazıları ise cinayeti onaylar. Uyarılan kişiler ya unutur ya da Santiago’yu bulup haber vermeyi başaramaz.

“Santiago Nasar öldürüleceği gün, saat yedide kalktı.” İşte roman bu cümleyle başlar ve okuyucuya daha ilk satırda cinayetin işleneceğini bildirir. Ancak asıl soru şudur: Herkes bu cinayetin işleneceğini bilirken neden kimse Santiago Nasar’ı kurtarmadı ya da kurtaramadı?

Roman, küçük bir Latin Amerika kasabasında geçer. Başkarakter Santiago Nasar, Vicario kardeşler tarafından öldürülür. Cinayetin nedeni, evlendiği gece kardeşleriyle kocasına bakire olmadığını itiraf eden Angela Vicario’nun, Santiago’yu suçlamasıdır. Kardeşleri Pedro ve Pablo Vicario, aile şerefini temizlemek için Santiago’yu öldürmeye karar verir. Ve bu kararlarını gizlice değil, herkesin ortasında açıkça ilan ederler. Bu açık tehditlere rağmen, kasaba halkının çoğu durumu ciddiye almaz, kimileri geç kaldığını düşünür, bazılarıysa bunun onların “görev”i olduğunu kabullenir.

Roman boyunca anlatıcı, yıllar sonra olayın izini sürerek tanıklarla görüşür, belgeleri inceler ve kasaba halkının olay günündeki tutumunu anlamaya çalışır. Yazar, böylece hem toplumsal belleği hem bireysel sorumluluğu sorgular. Santiago’nun öldürülmesi kaçınılmaz değildir, ama ihmaller zinciri, söylentiler ve toplumsal duyarsızlık onu geri döndürülemez hale getirir.

Olayın geçtiği gün, Nasar sabah saatlerinde uyanır, normal yaşantısına devam ederken cinayet için dakikalar hızla yaklaşır. Evinden çıkar, kiliseye gider, döner, insanlarla konuşur; ama kimse onu uyarmaya cesaret edemez ya da zamanı bulamaz. Sonunda, tüm kasabanın gözleri önünde, evinin kapısında Vicario kardeşler tarafından öldürülür. Bu cinayet, kişisel bir trajediden çok, toplumsal bir çöküşü temsil eder.

Gabriel Garcia Marquez, bu romanında gerçek bir olaydan yola çıkıyor: 1951 yılında Kolombiya’da yaşanan bir namus cinayetini tam otuz yıl sonra yazıyor. Romanda suçun detayları kadar suçun işleneceğini herkesin bilmesine rağmen kimsenin engellememesine odaklanıyor. Kitap boyunca işlenmesi kesinleşmiş bir cinayetin engellenmeyişi, adeta bir toplumsal trajedinin romanı gibi sunuluyor. Marquez’in büyülü gerçekçiliği bu romanda yerini gazeteci hassasiyetine bırakıyor; romanın dili yalın, üslubu serinkanlı ama etkileyici. “Herkes biliyordu ama kimse engellemedi.” Bu cümle, romanın omurgasını oluşturan temel düşünsel gerilimi özetler.

Marquez, suçu yalnızca Vicario kardeşlerin değil, aynı zamanda tüm kasaba halkının omuzlarına yükler. Cinayetin önlenebilir olduğunu her an hatırlatır. Böylece roman, bireysel suç ile toplumsal suç arasındaki ince çizgiyi sorgular. Her karakterin “neden engellemedim” sorusuna verdiği gerekçeler, aslında insan doğasının karanlık noktalarını, korkaklığını, duyarsızlığını ve geleneksel yapılar karşısındaki edilgenliğini gösterir.

Bu çerçevede Kırmızı Pazartesi, sadece bir cinayet romanı değil; kolektif suçun, namus anlayışının ve kader inancının toplumsal işleyişini deşifre eden bir edebi yapıttır. Roman boyunca tekrar eden “herkes biliyordu” ifadesi, olayın dramatik etkisini artırırken, okuru da bu sessiz suç ortaklığına tanıklık etmeye zorlar. “Kırmızı Pazartesi”, görünürde bir kader anlatısı gibi sunulur: Santiago Nasar’ın öldürüleceği ilk cümleden bellidir. Ancak roman ilerledikçe bu “kaçınılmazlık” duygusu sorgulanır. Gerçekten kader miydi, yoksa zincirleme ihmallerin sonucu muydu? Marquez, bu soruyu okurun zihnine kazır. Roman boyunca oluşturulan atmosfer, okura sürekli olarak “bir şey yapılabilirdi” hissini verir.

Bu roman beni, ülkemizde hiç de olmasını istemediğim ve insanlarımızı daha büyük sıkıntıya sokabilecek olayların cereyan edebileceğini düşündürüyor. Ülkede cereyan eden siyasi olaylar, tutuklamalar, Kürt sorununun barışçıl bir yolla çözümünün henüz yapılamaması gibi durumlar endişe yaratıyor. Kürt sorunu çözümünde adeta Abdullah Öcalan isminden korkulması ve bunun izah edilemeyişi… DEM Parti Eş Başkanları Tülay Hatimoğulları ve Tuncer Bakırhan’ın yoğun çaba ve söylemleri… Ankara’da operasyonların Mansur Yavaş’ı hedefleyebileceği… Ve hatta CHP Genel Başkanı Özgür Özel’in tutuklanabileceği söylemleri tıpkı bu romanda olanlar gibi-daha önceden olacağı bilinerek-olmamasını istiyoruz.  Kaosun oluşması ve ekonominin kötüye gideceği ve özgürlüklere vurulacak daha fazla bir kısıtlamayı beklemememiz gerekiyor. Böylesi bir gidişin olmasını beklememeliyiz… Böylesi kötü bir gidişin olmamasını diliyoruz. Saygı ile. Bülent Tekin