ALACAKARANLIKTA SON KURŞUN

19 Kasım 2026 Yazan  
Kategori Genel, Güncel Bilgiler

ALACAKARANLIKTA SON KURŞUN

1922 yazının son günlerinde İrlanda, kendi evlatlarının birbirini kırdığı karanlık bir kâbusun içindeydi. İngiliz İmparatorluğu’na diz çöktüren (6 Aralık 1921 tarihinde Londra’da imzalanan) o (İngiliz-İrlanda) barış antlaşması, aslında bir zafer değil, İrlanda’nın kalbine saplanan iki ucu keskin bir bıçak olmuştu. Düne kadar aynı siperde İngiliz askerlerine kurşun sıkan İrlanda Cumhuriyet Ordusu (IRA) savaşçıları, şimdi “antlaşmacılar” ve “cumhuriyetçiler” olarak birbirinin kanını döküyordu.

Michael Collins, omuzlarında koca bir ulusun günahını ve umudunu taşıyordu. Henüz 31 yaşındaydı ama saçlarına şimdiden yorgunluğun akları düşmüştü. Bu kardeş kavgasını durdurmak, silahları susturmak ve eski dostlarıyla helalleşmek için tek bir çare görüyordu: Doğduğu, büyüdüğü, her taşını avucunun içi gibi bildiği Batı Cork’a gitmek.

Kurmayları ona yalvardı. Tümgeneral Emmet Dalton ve yanındaki komutanlar, Batı Cork’un antlaşma karşıtı gerillaların kalesi olduğunu, oraya gitmenin göz göre göre ölüme yürümek olduğunu söylediler. Ama Collins, o meşhur mağrur ve çocuksu gülümsemesiyle başını iki yana salladı. “Beni kendi memleketimde, kendi insanlarım asla vurmaz” dedi. O, kendi toprağına aşıktı; toprağının da ona ihanet etmeyeceğine inanacak kadar saf ve romantik bir devrimciydi.

22 Ağustos sabahı, Cork şehrindeki otelinden ayrılırken gökyüzü kurşuni bir griye bürünmüştü. Dört araçlık küçük konvoyuyla güneye, kendi çocukluğunun geçtiği o engebeli topraklara doğru yola çıktı. En önde bir motosiklet, ardından makineli tüfekli bir eskort aracı, üçüncü sırada ise Collins ve sadık dostu Emmet Dalton’ın oturduğu üstü açık Leyland marka tur arabası vardı. En arkada ise Dağların Kızı adı verilen o hantal zırhlı araç konvoyu koruyordu.

Saat sabahın yedisini biraz geçe, konvoy-İrlandaca o şiirsel adıyla “Çiçeklerin Ağzı”-denilen dar, derin ve ıssız bir vadiden geçti. Vadinin iki yanı dik yamaçlarla ve sık çalılıklarla çevriliydi. Tam o kavşakta bekleyen bir IRA gözcüsü, açık arabadaki o heybetli silüeti, rüzgârda savrulan gür saçlarını ve keskin yüz hatlarını hemen tanıdı.

Haber, vadinin tepesindeki çiftlik evine bir kara haber gibi ulaştı. Evde, bir zamanlar Collins’in en güvendiği adamlarından olan yerel gerilla komutanları ve I. Dünya Savaşı’nın acımasız siperlerinden sağ çıkmış keskin nişancı Denis “Sonny” O’Neill vardı. Karar verildi: Askeri kurallara göre bir konvoy aynı yoldan geri dönmezdi ama bölgedeki tüm köprüler yıkılmıştı. Collins, akşamüzeri mecburen yine “Çiçeklerin Ağzı”ndan geçecekti.

Gün boyunca Collins, kendi köyü Sam’s Cross’ta ve çevre kasabalarda eski dostlarıyla kucaklaştı, barış umutlarını anlattı, çocukların başını okşadı. Sanki veda eder gibi her yere uğradı, her tanıdık yüze gülümsedi. Bu sıcak sohbetler yüzünden programının çok gerisinde kaldı.

Bu sırada Çiçeklerin Ağzı vadisinde ölüm sessizliği hâkimdi. Yaklaşık otuz gerilla, yola devirdikleri eski bir at arabası, taşlar ve boş bir bira fıçısıyla barikat kurmuş, yolun hemen sağındaki dik yamacın taş duvarları arkasına mevzilenmişti. Saatler geçti. Öğlen oldu, ikindi geçti, güneş tepelerin ardına devrildi.

Saat akşam yediyi bulduğunda, vadiye serin bir alacakaranlık ve ince bir yağmur çisentisi çöktü. Pusudaki komutanlar, Collins’in başka bir yoldan döndüğüne hükmedip birlikleri dağıttı. Gerilla taburu karanlığın içinde eriyip gitti. Tepede sadece yoldaki engeli kaldırmak ve son bir kez etrafı kolaçan etmek için kalan beş-altı kişilik bir artçı grup kaldı. Aralarında, bir zamanlar Collins’n istihbarat ağına bilgi taşıyan o eski keskin nişancı Sonny O’Neill de vardı.

Saat 19:30 sularında, vadinin derinliklerinden motor homurtuları duyuldu. Collins’in konvoyu, akşam karanlığını yararak Çiçeklerin Ağzı’na girmişti. Öndeki araçlar yola yığılmış barikatı görünce frenlere asıldı. Tam o anda, tepedeki çalılıkların arasından ilk kurşun sesi vadide yankılandı.

Vadinin taş duvarları sesi öylesine büyütmüştü ki, konvoydaki askerler yüzlerce kişilik bir ordunun ateşine tutulduklarını sandı. Yan koltukta oturan Tümgeneral Emmet Dalton, şoförün omzuna yapışıp “Tam gaz bas! Buradan çıkıyoruz!” diye haykırdı.

Ama Michael Collins, ömrü boyunca hiçbir kavgadan kaçmamıştı. Kendi topraklarında, kendi insanlarının önünden kaçmayı onuruna yediremedi. Şoförün kolunu tuttu ve tarihe kazınan o son emrini verdi: “Durun! İnip onlarla savaşacağız!”

Araçlar durdu. Collins, açık arabadan aşağı atladı. Tüfeğini kavradı, mermiyi namluya sürdü ve yolun ortasındaki zırhlı aracın tekerleğinin arkasına siper alarak tepedeki karanlığa ateş etmeye başladı. Çatışma yirmi dakika boyunca sürdü. Tepedeki beş-altı gerillanın cephanesi tükenmek üzereydi; karanlıktan faydalanıp geri çekilmeye başlamışlardı. Tam o sırada zırhlı aracın makineli tüfeği tutukluk yaptı ve vadiye bir anlığına ölümcül bir sessizlik çöktü.

Collins, düşmanın kaçtığını düşündü. Daha iyi nişan alabilmek, kiminle savaştığını görebilmek için zırhlı aracın korumasından açık alana doğru birkaç adım çıktı. Diz çöktü, tüfeğini omzuna dayadı. Tam o anda, geri çekilen artçı gruptan-büyük ihtimalle eski yoldaşı Sonny O’Neill’in tüfeğinden-son bir el ateş edildi.

Mermi, akşam karanlığını delip geçti ve Michael Collins’in sağ kulağının hemen arkasından girerek o parlak zihnini, barış hayallerini ve koca bir ulusun geleceğini paramparça etti. Collins, tek bir kelime bile edemeden, yüzüstü kendi memleketinin çamurlu yoluna yığıldı.

Emmet Dalton, kurşunların ıslığı altında sürünerek dostunun yanına ulaştı. Onu sırtüstü çevirdiğinde, o mağrur yüzün solgunlaştığını ve başının altından sızan koyu kanın İrlanda toprağına karıştığını gördü. Dalton, komutanının başını dizlerinin üzerine koydu, titreyen elleriyle yüzünü okşadı ve kulağına eğilip ağlamaya başladı.

Collins artık konuşamıyordu. Gözleri yavaşça kapandı. Dakikalar içinde, en sadık dostunun kollarında, uğruna ömrünü adadığı o yeşil tepelerin gölgesinde son nefesini verdi.

Askerler, komutanlarının ağır bedenini zırhlı aracın arkasına taşırken vadiye zifiri karanlık çökmüştü. Ertesi gün cenazesi Dublin’e ulaştığında, tam yarım milyon İrlandalı sokaklara dökülüp gözyaşları içinde tabutunun arkasından yürüdü. Michael Collins, savaşı kazanmış ama barışı görememişti; kendi toprağına olan o sonsuz güveninin bedelini, yine o toprağın bağrında can vererek ödemişti.

Otopsi yapılmaması ve suikastın ardındaki sis perdesi, Collins’i İrlanda kolektif hafızasında ölümsüzleştirdi. Cenazesine katılan yarım milyon insan, aslında bölünmüş bir ulusun kendi kayıp masumiyetine ağlıyordu. Michael Collins, savaşı kazanan bir gerilla lideri ile barışı inşa etmeye çalışan bir devlet adamı arasındaki o dar ve ölümcül köprüde hayatını kaybetti. Onun Béal na Bláth (Çiçeklerin Ağzı) vadisindeki son nefesi, sömürgecilik sonrası dünyada “bağımsızlık kazanma”nın çoğu zaman “bağımsızlığı yönetmek”ten daha kolay olduğunun en acı kanıtıdır.

Collins, bir yeraltı gerilla liderinden resmi bir devlet adamına dönüşmeye çalışırken kendi eski silah arkadaşlarının hedefi oldu. Siyaset bilimciler, silahlı bir örgütün siyasete entegre olması sürecinde, lider kadronun örgüt üzerindeki kontrolünü kaybetmesinin veya örgüt içi hiziplerin barışı sabote etmesinin evrensel bir risk olduğunu vurgular. Çatışma literatüründe “spoilers” (barış bozucular) olarak adlandırılan gruplar, uzlaşma anlarında şiddeti tırmandırarak süreci bitirebilir. Béal na Bláth pususu, küçük bir grubun bile barış umudunu nasıl ortadan kaldırabileceğinin tarihsel bir örneği olarak gösterilir. Çatışma çözümü uzmanları, barış süreçlerinin en kırılgan anının tam da uzlaşmaya en çok yaklaşıldığı anlar olduğunu belirtir. Collins’in kendi yoldaşları tarafından kurulan küçük bir pusuda öldürülmesi, şiddet yanlısı küçük grupların bile süreci nasıl rayından çıkarabileceğini gösterir. İrlanda’da barış arayışlarının Collins’in şahsi karizmasına ve güvenine aşırı derecede bağlı olması, onun ölümüyle sürecin tamamen kontrolden çıkmasına ve kanlı bir iç savaşa dönüşmesine yol açtı.

İrlanda’da 1922’de başlayan bölünme ve ardından gelen 30 yıllık The Troubles (Sorunlar) dönemi, ancak 1998 Hayırlı Cuma Antlaşması ile son bulabildi.

Bu olayla ilgili kısaca şunlar belki söylenebilir: Fransız Devrimi’nden Rus Devrimi’ne kadar pek çok halk hareketinde görülen bu olgu, İrlanda’da en çıplak haliyle yaşanmıştır. Collins’i öldüren kurşun, Britanya İmparatorluğu’nun yıllarca peşine düşüp yakalayamadığı bir lidere, bizzat kendi eğittiği ve silahlandırdığı eski yoldaşlarının namlusundan gelmiştir.

Tarih bazen bir devrimcinin büyüklüğünü yaşadığı yıllarla değil, arkasında bıraktığı sessizlikle ve uğruna can verdiği toprağın hafızasıyla ölçer. Michael Collins, düşmanlarının kurşunundan sakınmayı başarmış ama kendi halkının barışına olan o saf inancına yenilmişti; tıpkı yüzyıllar boyu özgürlük ateşini yakan tüm trajik kahramanlar gibi, o da en çok sevdiği yerde, kendi yurdunun kalbinde sonsuzluğa karıştı.

Enter Google AdSense Code Here

Yorumlar



Yorum Yaparken Lütfen SeviyeLi YorumLar Yazınız.!