İADE

İADE

Çek-Almanya sınırındaki Elbe Nehri’nin derinlerindeki bir taş, kuraklık nedeniyle sular alçalınca ortaya çıkmış. Üzerindeki tarihlere bakılırsa daha önce de 1417, 1616, 1707, 1746, 1790, 1800, 1811, 1830, 1842, 1868, 1892 ve 1893 senelerinde insanlar bu taşı görüp, üzerine tarih kaydı düşmüşler. Ayrıca da “Açlık Taşı”diye de yazmışlar. İlginçtir ki 1616 yılında yazıldığı düşünülen bir cümle var ki, hayretler vericidir: “Beni görürsen, ağla.” Bu taş en son 2018 yılında görülmüş ve fotoğrafı çekilmiş. Kuraklık sonunda dile gelebiliyor: Durum vahim diyor. Aslında bir iade yapıyor.

Bir makalede okumuştum, epeyce oldu. Bir ülkenin hapishanesinde geçen bir olay. Yanılmıyorsam yazar bir anekdottan bahsediyor. Yaşam şartları çok ilkel ve zor olan bir hapishanede bir adam sudan sebeplerle bir hücreye atılmış. İnsanlık onuruna yakışmayacak bir hücre olmalı. O hücrede sadece tepedeki kapak bir saat açık tutulur ve güneş içeri girer, yani hücre aydınlanırmış. Diğer saatlerde her yer karanlıkmış. Genç adamın üçüncü haftasında kapak açılınca yerde bir yazı okumuş. Yazı zemine kazılarak yazılmıştır: “Bu yazıyı fark edecek kadar burada kalmışsan, ya sen alçaksın ya da yöneticilerin zalim…” Burada da bir iade var. İnsanlık iadesi. İnsan olma iadesi. İnsan olarak yaşama isteği ve talebi.

Kuraklıktan bahsetmişken devam edelim. Ağustos 2026’daki bir haber ilgimi çekmişti: Aşırı sıcaklar nedeniyle Tuna Nehri’nde su seviyesi rekor derece düştü. Sırbistan’da İkinci Dünya Savaşı’ndan kalma Nazi savaş gemisi batığı ortaya çıktı. Tuna’da su seviyesinin düşmesi, nehrin geçtiği ülkelerden olan Sırbistan’da İkinci Dünya Savaşı döneminden kalma birçok gemi batığının gün yüzüne çıkmasına neden oldu. İkinci Dünya Savaşı’nda Almanya’da iktidarda olan Hitler yönetimi, Karadeniz filosunun bir bölümünü burada kendi eliyle taktiksel amaçla batırmıştı. O zamanlar geri çekilme hâlinde olan Nazi filosu, Sovyet gemilerince takip ediliyordu. Sovyet donanmasının Tuna’da ilerleyişini durdurmak için Alman ordusu, farklı tip ve boyutlardaki 200 gemisini batırmış, peşindeki düşman gemilerinin ilerlemesini bu şekilde engellemeyi denemişti. Tuna bu gerçeği de iade etti.

Evet, Tuna’nın iade ettiği o gemilerin hikâyesi ürperticidir. 1944 sonbaharında, Kızıl Ordu’nun ilerleyişi karşısında geri çekilen Nazi Karadeniz filosu, Sırbistan’ın Prahovo mevkiinde 200 gemisini müttefiklerin eline geçmesin diye kendi elleriyle batırmış. Gemilerin çoğu hâlâ mühimmat yüklü; bombalar taşıyor. Su yükseldiğinde nehir korkusuz oluyor. Kimse bir şey görmediği için korkmuyor.  Mavnalar geziyor, kıyıda insanlar yüzüyor, yüzler gülüyor. Ama bir kuraklık vaktinde Tuna gerçeği iade ediyor. Tuna unutmuyor.

Üzerinde yaşadığımız dünyada gerçekler asla saklanmıyor, bir gün mutlaka saklandığı yerden ya da gizletildiği yerden çıkıyor. Tabiat iade ediyor aslında. Ders veriyor… Saygı ile. Bülent Tekin