BİR ROMA HİKÂYESİ

BİR ROMA HİKÂYESİ

Tiberius Gracchus, Roma’nın alt sınıflarına toprak dağıtımı ve reformlar yapmak istediği için MÖ 133 yılında Senato üyeleri tarafından sopalarla dövülerek öldürüldü. Tiberius Gracchus, Roma’nın alt sınıflarına toprak dağıtımı yapılmasını istedi. Bunun için de Toprak Reformu talep etti: Tiberius, zengin toprak sahiplerinin (patrisyenlerin) ellerinde tuttuğu büyük arazileri sınırlandırmayı ve bu toprakları yoksul köylülere ile savaştan dönen çiftçilere dağıtmayı amaçlamıştı.

Roma Cumhuriyeti ve İmparatorluğu döneminde günümüzdeki gibi organize, programlı siyasi partiler yoktu; ancak toplum ve siyaset iki ana kliğe (faksiyona) ayrılmıştı:
Optimates (En İyiler/Aristokratlar), Senato’nun üstünlüğünü, zenginlerin ve soyluların çıkarlarını savunan muhafazakâr grup. Populares (Halkçılar), geniş halk kitlelerinin (Pleblerin), yoksul askerlerin ve topraksız vatandaşların desteğine dayanan reformcu grup. Roma devleti, toplumsal sınıfların çıkarlarını dengeleyen kurumlarıyla ünlüdür. Pleblerle, patrisyenler arasındaki siyasi ve toplumsal denge, siyasi kurumlar üzerinden sağlanmıştı. Bu kurumlardan biri de mutlak dokunulmazlığa sahip Tribünlük’tü (halk temsilciliği). Gücünü doğrudan halktan alırdı, çünkü halkın oylarıyla seçilirdi. MÖ 133 yılındaki seçilen tribünden biri de Tiberius Grachus’tur. Seçilir seçilmez de yaptığı ilk iş, toprak reformu programını bütün ülkeye duyurmak ve böylece yeni bir devrimci hareket başlatmak olmuştu.

Halk Tribünü seçilen Tiberius, zengin senatörlerin kamu topraklarını yasadışı şekilde kapatmasını engellemek ve bu toprakları yoksul halka dağıtmak için bir yasa tasarısı sundu. Senato’nun reaksiyonu sert oldu: Çıkarları tehdit altında olan Optimates kliği, yasayı Senato’yu baypas ederek doğrudan Halk Meclisi’nden geçiren Tiberius’u “krallık ilan etmeye çalışmakla” suçladı. Sonunda bir Senato toplantısı sırasında muhafazakâr senatörler, ellerine geçirdikleri tahta sandalye bacakları ve sopalarla Meclis’i bastı. Tiberius Gracchus ve 300 taraftarı sopalarla dövülerek öldürüldü ve cesetleri Tiber Nehri’ne atıldı. Bu olay, Roma Cumhuriyeti tarihindeki ilk siyasi cinayet silsilesini başlattı. Bu saldırıdan sağ kurtulan (Tiberius’un kardeşi) Gaius Gracchus (MÖ 123), ağabeyinin ölümünden 10 yıl sonra aynı reformları devam ettirmek istese de Senato’nun kışkırttığı iç çatışmalar sonucu 3.000 taraftarıyla birlikte katledildi.

Roma örneğinde de tam olarak bu kırılma yaşandı. İnsanlar sorunlarını sandıkta, yani meclislerde ve oy kullanarak çözemeyeceklerine inandıkları an, siyaset sandıktan çıkıp sokaktaki şiddete ve orduların gücüne kaydı. Gracchus Kardeşler’in Meclis çatısı altında başarmaya çalıştığı reformlar şiddetle bastırılınca, Roma halkı “Demek ki sistem çalışmıyor, seçimle bir şey değişmiyor” duygusuna kapıldı. Sandığa güven kaybolunca
“Lider Sığınmacılığı” baş gösterdi: Halk, haklarını sandıkta koruyamayacağını anlayınca, kendi çıkarını koruyacak güçlü askeri figürlere (Sezar gibilere) sığındı.
Sokak şiddeti baş gösterdi: Siyasi partiler/klikler sandıkta yarışmak yerine sokak çeteleri kurarak rakiplerini terörize etmeye başladı. Dolayısıyla Kurumlar’ın içi boşaldı: Seçimler yapılmaya devam etse bile bir formaliteden ibaret hale geldi ve nihayetinde cumhuriyet tamamen yıkılıp yerini tek adam rejimine (İmparatorluğa) bıraktı.

Demokratik sistemlerin temeli katılıma ve bu katılımın bir sonuç doğuracağına olan inanca dayanır.  Sandığa olan güven zedelendiğinde, toplumsal umut zayıflar. Bir toplumda “Seçimle hiçbir şey değişmez” veya “Sandıktan ne çıkarsa çıksın bir kılıfına uydurulur” hissi hâkim olmaya başladığında, meşruiyet zemini kaybolur. Bu durum sadece muhalefeti değil, iktidarı da uzun vadede güvensiz bir ortama sürükler; çünkü hukukun ve sandığın korumadığı bir yerde nihai sözü maalesef güç söyler. Bu da istenmeyen bir durumdur. Saygı ile. Bülent Tekin