DİKTATÖRLÜGE GİDEN YOLUN HİKÂYESİ

DİKTATÖRLÜGE GİDEN YOLUN HİKÂYESİ

Diktatör(lük) kavramı epeyce sosyal bilim ve tarih bilgisi gerektirir. Bu konuyu, yardım alarak çok kısa bir anlatımla anlatmak istiyorum. Tarihteki ilk diktatörlerin hikayesi, modern tiranların aksine, devleti kurtarıp gücü gönüllü olarak halka geri devreden liderlerle başlar. Ancak bu unvan, zamanla hırs ve güç tutkusuyla şekil değiştirerek bugünkü zalim ve mutlak hükümdar anlamına bürünmüştür. Diktatörlük makamının dünyadaki en efsanevi ve asil örneği Lucius Quinctius Cincinnatus’tur (MÖ 458). (Aslında çok farklı sayıda isim ilk diktatör olarak anlatılır. Yöntemi ve gidilen yolu dikkate alarak bu anlatımı seçtim.) Roma ordusu düşman kabileler tarafından kuşatıldığında, Senato çaresiz kaldı ve emekli olup çiftliğinde saban süren yaşlı general Cincinnatus’u diktatör ilan etti. Cincinnatus tarlasını bıraktı, Roma’nın başına geçti, orduyu toplayıp düşmanı sadece 16 gün içinde bozguna uğrattı. Şehirde krallığını ilan edebilecek mutlak güce sahipken, zafer kutlamalarının hemen ardından diktatörlük unvanından istifa etti ve tarlasına dönüp sabanının başına geçti. O, gücü elinde tutmak için değil, sadece hizmet etmek için diktatör olunabileceğinin ilk ve en büyük sembolüdür. Yüzyıllar boyunca kriz anlarında başvurulan bu temiz makam, Roma Cumhuriyeti’nin çöküş döneminde bir silah haline geldi. “Yol” ve “diktatör” kavramları bir araya geldiğinde akla ilk gelen, bir diktatörün mutlak güce ulaşırken yürüdüğü o karanlık ve sistematik aşamalardır. Siyaset bilimi ve tarihte bu süreç genellikle “Diktatörlüğe Giden Yol” veya “Bir Diktatörün İktidar Yolu” olarak adlandırılır. Hiçbir diktatör bir sabah aniden mutlak güçle uyanmaz; bu, toplumsal krizleri, manipülasyonu ve hukukun kademeli olarak yok edilmesini içeren adım adım yürünmüş bir yoldur. Tarihteki en bilinen diktatörlerin (Hitler, Mussolini vs) bu güce ulaşırken yürüdükleri bir yol vardır. Diktatörlüğe giden yol her zaman büyük bir toplumsal, ekonomik veya siyasi krizle başlar. Halkın mevcut sisteme, demokrasiye ve siyasetçilere olan güveni tamamen tükenmiştir. İşsizlik, yüksek enflasyon, kaybedilmiş bir savaş veya iç karışıklıklar halkı çaresiz bırakır. Geleceğin diktatörü bu kaosun içinden sıyrılır. Karizmatik, sert ve net konuşur. Halka karmaşık sorunlar için çok basit çözümler sunar. Suçu her zaman dış güçlere, azınlıklara veya “içerideki hainlere” atar. Halk, düzenin geri gelmesi karşılığında özgürlüklerinden vazgeçmeye ikna olmaya başlar. Günümüzde “modern” diktatörlerin en büyük ortak noktası, diktatörlüğe giden yola tamamen yasal ve demokratik yöntemlerle (seçimlerle) başlamış olmalarıdır. Truva Atı Taktiği ile burjuva demokrasisinin sunduğu hakları (seçme, seçilme, ifade özgürlüğü) kullanarak meclise girer veya hükümet başkanı olurlar. İktidara geldikten sonra ilk büyük krizi (örneğin Hitler’in 1933’teki Reichstag Yangını olayını kullanması gibi) fırsat bilirler. Bu krizi öne sürerek meclisten “olağanüstü yetkiler” talep ederler. “Vatanın bekası için geçici önlem” denilerek anayasal haklar askıya alınır. Çok daha fazla ayrıntıya girmeden diktatörlüğü “halkı manipüle ederek, krizleri kullanıp gücü tek elde toplamak” olarak tanımlarsak, tarihteki ilk gerçek diktatör/tiran antik Atina’da yaşayan Peisistratos’tur (MÖ 600). Hikayesinde, modern diktatörlerin kullandığı taktiklerin nerdeyse aynısını 2600 yıl öncesinde kullandığı görülür: Yalandan bir mağduriyet rolü ya da politikası uygulamıştır. Soylu bir aileden gelen Peisistratos, Atina’daki sınıflar arası çatışmaları fırsat bildi. Bir gün Atina meydanına vücudunda yaralarla ve kanlar içinde çıktı. Düşmanlarının (zengin aristokratların) halkı savunduğu için kendisine suikast düzenlediğini iddia etti (aslında yaraları kendine kendisi vermişti). Halk bu bahaneye inanarak ona “sözde mağdur” kahramanı korumak için ona özel bir muhafız birliği kurma izni verdi. O da bu silahlı gücü kullanarak Atina Akropolisi’ni ele geçirdi ve yönetime el koydu. İlk diktatörlük döneminde halk tarafından çok sevildi. Fakirlere toprak dağıttı, vergileri azalttı, tarımı destekledi ve büyük mimari projeler başlattı. Ancak ne kadar “iyi” kararlar verse de, hukuku çiğneyerek gücü tek bir kişide topladığı için demokratik sistemin içinden çıkan ilk tiran/diktatör olarak tarihe geçti. Sonsöz olarak İlk diktatörün hikayesi bir kişinin hikayesi değildir. Bu hikaye kitlelerin güvenlik ve düzen arayışını kullanarak hukukun üstüne çıkan, başlangıçta devleti kurtarmak için iyi niyetle tasarlanmış olsa bile en sonunda hırs ve güç tutkusuyla sistemi yutan bir canavar güç mekanizmasının hikayesidir. Saygı ile. Bülent Tekin